De Perahera komtin juli.

De Esala Perahera is een jaarlijkse processie die in juli en augustus in Kandy wordt gehouden, en wel tijdens de maanmaand Esala, die van eind juli tot begin augustus loopt. De processie vertrekt vanaf de Tempel van de Tandrelikwie, de Dalada Maligawa, en trekt tien opeenvolgende nachten rond het meer en door de omliggende straten, elke nacht langer. De laatste nacht, de Maha Perahera, is de langste; die begint bij schemering en duurt uren. In de meeste jaren valt de Maha Perahera in augustus, met een precieze datum die door de volle maan van Nikini wordt bepaald.

De datum verschuift, en hij verschuift laat. De Perahera ligt vast op de maankalender en niet op de burgerlijke, dus de tien nachten vallen elk jaar anders en de laatste datum wordt door de Maligawa op eigen tijd bevestigd. Dat weegt zwaarder dan het klinkt: de tribunes, de kamers met uitzicht op de route en de chauffeurs die weten hoe zij daar komen zijn allemaal vergeven lang voordat de meeste reizigers hebben besloten in welke maand zij komen. Wij houden voorlopige afspraken aan tegen het verwachte venster en bevestigen die zodra de data bekend zijn.

Wat er werkelijk gedragen wordt

De Perahera is geen toeristisch evenement waar toevallig olifanten aan te pas komen. Het is een religieuze processie waarin het gewijde schrijn waarvan wordt aangenomen dat het de tandrelikwie van de Boeddha bevat, op de rug van de Maligawa-tusker door de straten van Kandy wordt gedragen. De tusker, altijd een mannelijke olifant van een formaat en een temperament die bij de gelegenheid passen, draagt een rijk met juwelen bezette howdah. Hij loopt in het midden van een stoet olifanten, trommelaars, dansers en fakkeldragers die hun rol maandenlang hebben ingestudeerd. De menigte die zich op de laatste avond verzamelt, is er voor de doortocht van de relikwie. Dat is waar de gelegenheid om draait.

Kijk naar de trommelaars in plaats van naar de olifanten, althans in het eerste stuk. De spelers van de geta bera gaan de afdelingen voor, en de dansers die hen volgen behoren tot scholen met een eigen repertoire, zodat de processie niet één voorstelling is die zich herhaalt maar een reeks ervan, elk met een andere puls. Zweepknallers gaan de eerste olifanten vooruit om de weg vrij te maken, en het geluid komt lang voordat er iets te zien is. Tegen de tijd dat de tusker nadert, hebt u ruim een uur geluisterd, en dat is de bedoeling: de processie leert u haar eerst te horen voordat zij u laat zien waarvoor u gekomen bent.

Waar u zit, en waarom dat uitmaakt

U zit de hele duur op een gereserveerde plaats op een met zeildoek overdekte tribune aan de meerweg, dicht genoeg om de hitte van de fakkels te voelen en het verschil te horen tussen Kandyaans trommelwerk en dat van het laagland. De tribunes die de moeite waard zijn kijken uit op de ronde om het meer, op het punt waar de processie haar bocht maakt; daar wordt de volle lengte van de stoet voor het eerst zichtbaar. De Maligawa-tusker passeert ongeveer halverwege, omringd door fakkeldragers en de in het wit geklede functionarissen van de Dalada Maligawa. U ziet hem niet als eerste. U hoort de menigte veranderen.

Reken op een lange avond in plaats van op een evenement. De tribunes gaan ruim open voordat de processie er is en de weg gaat nog eerder dicht, dus u zit een flinke tijd op uw plaats voordat er iets gebeurt, en u blijft daar uren zitten zodra het begint. Neem een kussen mee als uw rug daarom vraagt, iets voor over uw schouders na donker, en minder in een tas dan u denkt nodig te hebben. Vroeg weggaan kan in theorie en is in de praktijk onaangenaam, want de menigte achter de tribunes is op haar dichtst precies wanneer de processie op haar best is.

Boeken, en de week eromheen

Kandy is in de Perahera-tijd vanaf half juli volgeboekt in het centrum en rond het meer. Huizen die vanaf een eigen terras uitzicht op de route bieden, en dat zijn er een paar, zijn voor het venster in augustus in maart al weg. Wij regelen tribunes en verblijf als één geheel; het een zonder het ander levert een mindere ervaring op. De weg omhoog vanuit Colombo op de dag van de Maha Perahera is een lange rit die in het verkeer van de processieweek aanzienlijk langer wordt; wij leiden gasten via het hoogland zodat zij de middag ervoor in Kandy aankomen, wat ruimte laat voor het bezoek aan de Maligawa en voor de context die de processie leesbaar maakt voordat zij begint.

De Maligawa zelf is de ochtend ervoor waard, en zij vraagt iets van u: schouders en knieën bedekt, schoenen bij de ingang, witte of gedempte kleding in plaats van felle. Het is een levende plaats van eredienst met een rij pelgrims die lotusbloemen dragen, geen monument met een kaartjesbalie, en het verschil is te zien aan de manier waarop mensen zich erdoorheen bewegen. Eerst daarheen gaan maakt de processie leesbaar. Zonder dat is de Perahera een schouwspel; met dat bezoek begrijpt u waarom het schrijn in het midden loopt en al het andere om zijn doortocht heen is geordend.

De tien nachten, en welke te kiezen

De processie loopt tien nachten, in wisselende lengte. De eerste nachten, de Kumbal Perahera, zijn kleiner en aanzienlijk makkelijker bij te wonen: er zijn tribunes beschikbaar, de routes zijn toegankelijk, en de processie is een fractie van haar uiteindelijke omvang. Voor een gast die nieuw is bij dit soort gelegenheden is de derde nacht van de Kumbal Perahera een beter behapbare kennismaking. De Maha Perahera op de laatste avond is de nacht die de reis waard is, maar de eerdere nachten zijn geen voorbereiding: zij zijn een andere, stillere versie van hetzelfde.

Een opmerking over fotograferen, want bijna iedereen is dat van plan. Flits is van dichtbij opdringerig en het licht is hoe dan ook lastig: de processie wordt door vuur verlicht en beweegt onafgebroken, dus de beelden die werken zijn die welke de beweging aanvaarden in plaats van haar te bestrijden. De nuttiger beslissing is de camera weg te leggen voor het deel dat de relikwie draagt. Gasten melden steevast dat het deel dat zij zich herinneren het deel is dat zij niet hebben gefotografeerd, en de menigte om u heen behandelt het evenmin als een fotogelegenheid.

De dagen tussen de nachten zijn ook het plannen waard. Kandy loopt in de Perahera-week laat door en komt traag op gang, dus de ochtenden zijn het bruikbare deel: de tuinen van Peradeniya voor de hitte, de wandeling om het meer, de werkplaatsen in de dorpen boven de stad waar de trommels en de kostuums werkelijk worden gemaakt. Gasten die de daglichturen als herstel behandelen in plaats van als bezichtiging, genieten aanzienlijk meer van de avonden. Tien opeenvolgende late nachten is geen schema dat iemand zou moeten proberen, en wij bouwen er geen.

Een reis eromheen gebouwd

Een reis naar Kandy die in de week van de Maha Perahera aankomt, is geen reis met een festival eraan vast. Het is een andere reis dan in welke andere week van het jaar ook. Sri Lanka kent een handvol gelegenheden van deze omvang, waaronder het Nallur Kandaswamy-festival in Jaffna en het Vel-festival in Colombo, waarbij het evenement alles eromheen anders ordent. De Perahera is die welke het verst trekt. Wij sturen er elk jaar gasten heen.

Vallen de data niet in uw venster, dan is het eerlijke antwoord dat zij dat niet doen, en dat zeggen wij liever dan er een mindere versie van te bouwen. Kandy heeft de Maligawa, de heuvels erachter en de weg omlaag naar het theeland in elke maand van het jaar, en een reis erdoorheen in april of november is een goede reis. Zij is alleen niet deze. De Perahera is het waard om er een jaar omheen te regelen, en voor de gasten die dat doen wordt zij het vaste punt waaraan de rest van de route wordt opgehangen.